Voor ‘Blue Monday’ interviewde de Edwin van der Sar Foundation mij over de link tussen leefstijl en somberheid:

Maandag 20 januari was het blue monday. De derde maandag in januari heeft de reputatie de meest deprimerende dag van het jaar te zijn. Er zijn tal van tips om je die dag wat minder somber te voelen, maar wat nou als je overwegend somber of depressief voelt? We spraken met Evelien Lems, die als Health Coach verbonden is aan de Class en onze deelnemers helpt hun eigen vitaliteit te versterken. 

‘Een sombere dag die komen we allemaal wel door, maar wanneer de sombere dagen de overhand krijgen en het langdurig wordt, krijgt het een negatieve invloed op je kwaliteit van leven. Dat wil je ten alle tijden voorkomen of aanpakken. Je kan dan allerlei tips opvolgen en kijken wat voor jou werkt, maar wat altijd belangrijk is: wat is de kern van het probleem? Wanneer je dat weet, kan je van daar uit gericht te werk gaan.

Want stel je voor: Je merkt dat er iets mis is met je auto. Je krijgt allerlei tips: ga tanken, vul je olie bij, etc. Dat kan je allemaal doen, maar als het probleem komt door een lekke band, dan schiet je niet veel op met die goedbedoelde tips.

Daarom is het zo waardevol om de oorzaak te achterhalen. Vaak is een fysieke oorzaak een energietekort (in bepaalde delen van) het lichaam.’

Is er een verband tussen voeding en somberheid?

‘Er wordt wel gesproken over ‘body & mind’. Zo klinkt het alsof het twee verschillende dingen zijn. Alsof datgene wat er in je ‘mind’ gebeurt, niet plaatsvind in je ‘body’. Ook al zit iets tussen je oren, dan betekent dat nog steeds dat het in je lichaam gebeurt. En er zijn veel verbindingen in het lichaam. Zo is er een belangrijke zenuw tussen de hersenen en de darmen. Deze zenuw is een soort snelweg voor informatie. De informatie gaat niet alleen van de hersenen naar de darmen, maar ook andersom. Dat betekent dat de darmen invloed hebben op wat er in de hersenen gebeurt.

In de darmen hebben we ontzettend veel bacteriën. Goede en slechte bacteriën. Wanneer de goede bacteriën in de meerderheid zijn, dan worden de vitamines en mineralen uit je voeding goed opgenomen in je lichaam, waardoor je weerstand sterk is en je een goed energieniveau hebt.

Maar als de slechte bacteriën de overhand hebben, dan lever je in op je weerstand en energie, maar er is nog meer: Serotonine is een neurotransmitter wat ook wel gelukshormoon wordt genoemd. Het grootste deel van alle serotonine in je lichaam vind je in de darmen. Wanneer de goede bacteriën het voor het zeggen hebben in de darmen, zorgt serotonine voor het geluksgevoel. Maar wanneer de darmen niet goed functioneren is er geen/vermindert serotonine-effect vanuit de darmen en ervaar je somberheid. Voeding heeft enorm veel invloed op de werking van je darmen, en daarmee ook op je gemoedstoestand.’

Wat kun je in ieder geval beter niet eten als je kampt met somberheid of een depressie? En wat juist wel?

‘De goede bacteriën in je darmen eten graag heel veel vezels uit groente, fruit, zaden en noten en gefermenteerde producten zoals onverhitte zuurkool. Daarmee zorg je dat de goede bacteriën zich vermeerderen en de slechte verminderen. Je darmen kunnen hierdoor goed functioneren en zorgen voor een positieve uitwerking op je weerstand, energieniveau en gemoedstoestand.

Maar let op, want de slechte bacteriën (en schimmels!) in je darm hebben ook voorkeuren. Deze gaan goed op suiker en alcohol. Daardoor kunnen ze zich vermeerderen en de boel overnemen van de goede bacteriën. De slechte bacteriën houden niet van kruiden en specerijen en vinden het al helemaal vervelend wanneer je die flink afwisselt. Helemaal niet zo’n gek idee dus, om kruiden en specerijen aan je maaltijd toe te voegen!’

Als health coach heb je als doel om mensen te helpen naar een optimale gezondheid en energieker leven. Dat zal niet alleen te maken hebben met veranderingen in het eetpatroon maar ook in levensstijl? Of je veel stress hebt, goed slaapt, voldoende beweegt, etc? Kijk jij altijd naar het totale plaatje?

‘Een integrale aanpak heeft altijd het meeste effect. Stel je maar voor dat je heel gezond eet, maar heel veel stress hebt. Je lichaam staat door de stress op overleefstand en dan heeft het geen prioriteit om al die voedingsstoffen op te nemen. Of als je heel veel beweegt, maar niet gezond eet, dan geef je je lichaam niet de brandstof en bouwstoffen om op een gezonde manier te sporten en te herstellen. En wanneer je langdurig slecht slaapt raak je uitgeput en veel gevoeliger voor stress.

Een leuk weetje: om te slapen heb je energie nodig. Denk maar eens aan hyperactieve kinderen die te weinig slaap hebben gehad. Ze zijn niet hyperactief door teveel aan energie, maar juist doordat ze zó moe zijn. En dan kan in slaap komen wel eens lastig zijn. Zo zijn slaap, mindset, beweging en leefstijl net zo belangrijk als voeding.’

Lukt het veel mensen om een leefstijlverandering langdurig vol te houden? Wat zijn de valkuilen?

‘Een grote valkuil is om de gezondheid niet integraal aan te pakken. Als je wel je voeding aanpast, maar niet je mindset, dan kan het ontzettend zwaar en frustrerend worden om je nieuwe leefstijl vol te houden. Zodra je dan je voeding niet op orde hebt val je meteen terug, want je mindset / slaap / beweging / leefstijl is er niet om het op te vangen. Door die integrale aanpak wordt je veerkrachtiger.

Overigens is het niet perse slecht om eens flink in je valkuil te stappen. Dat hoort erbij. Wanneer er weer oude klachten terug komen, komt er een moment dat je je nieuwe leefstijl weer op wilt pakken. Dan weet je weer waarvoor je het doet. Zolang je er maar van leert, blijf je vooruit gaan.’

Als Health Coach ben je ook verbonden aan ons project de Class, waarin we jongeren met hersenletsel een coachingstraject op maat aanbieden. Het doel is het vinden van een passende baan, maar het traject richt zich ook lichamelijke en psychische fitheid. Op welke manier hoop jij de deelnemers te kunnen ondersteunen?

‘Enerzijds wil ik de deelnemers kennis geven over de werking van het lichaam en de slimme keuzes die je kan maken in voeding en leefstijl. Zodat ze niet onbewust hun eigen vitaliteit tegenwerken maar juist versterken. Anderzijds houd ik heel erg van praktische tips, gericht op de persoon. De materie is al complex genoeg, daar kan je alleen wat mee wanneer er praktische tips uit komen.

Ik vind het ontzettend fijn dat ik kan bijdragen aan dit project en ik kijk er naar uit om de deelnemers te volgen in de stappen die ze gaan zetten.’